Ücretsiz Eğitimler›Modül 5: Yatırım Ürünleri›Hisse Seçimi
Borsada yüzlerce şirket var. Bir hisseyi seçerken iki temel soru sorulur: Bu şirket iyi mi, ve fiyatı makul mü? Temel analiz, şirketin gerçek finansal verilerine bakarak bu iki soruyu cevaplamaya çalışır. Bu derste en sık kullanılan temel analiz oranlarını, ne anlama geldiklerini ve nasıl yorumlandıklarını öğreneceğiz.
Temel analiz, bir şirketin fiyat grafiğine değil, gerçek finansal tablolarına bakar. Şirketin ne kadar kâr ettiği, ne kadar borcu olduğu, büyüyüp büyümediği gibi veriler bilanço ve gelir tablosundan okunur. Bu tablolar, halka açık şirketler için Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) düzenli olarak yayınlanır.
Bütün bu veriler iki soruya indirgenebilir. Birincisi, şirket iyi mi? Yani kârlı mı, sağlam mı, büyüyor mu? İkincisi, fiyatı makul mü? Yani bu şirkete piyasada ödenen fiyat, ürettiği kâra ve varlıklarına göre pahalı mı ucuz mu? Genelde önce şirketin iyi olup olmadığına, sonra fiyatının makul olup olmadığına bakmak daha sağlıklıdır. Aşağıdaki oranlar bu iki soruyu sayısallaştırmaya yarar.
Bir yatırımın temeli iyi bir şirkettir. İyi şirket, sermayesini verimli kullanan ve kârlı çalışandır. Bunu ölçebileceğimiz bazı göstergeler şunlardır.
ROIC, şirketin kullandığı yatırılan sermayeŞirketin faaliyetlerini finanse eden toplam kaynaktır, yani özsermaye ile borcun toplamı. ROIC, vergi sonrası faaliyet kârını bu tutara böler. başına ne kadar kâr ürettiğini gösterir. Yatırılan sermaye, özsermaye ile borcun toplamıdır. Yani ROIC, şirketin sadece kendi parasını değil, dışarıdan aldığı borcu da ne kadar verimli kullandığını ölçer.
Bu yönüyle ROIC, sık kullanılan ROE'den (özsermaye kârlılığı) daha dürüst bir kalite göstergesidir. ROE yalnızca özsermayeye bakar ve şirket bol borç kullanarak bu oranı yapay olarak yüksek gösterebilir. ROIC borcu da hesaba kattığı için bu yanılgıya düşmez. Yüksek ve istikrarlı bir ROIC, şirketin sermayesini verimli kullandığına ve güçlü bir işe sahip olduğuna işaret eder.
Net kârın satışlara oranıdır. Şirketin her 100 TL'lik satışından geriye ne kadar net kâr kaldığını gösterir. Yüksek marj, şirketin fiyatlama gücüne ve verimli çalıştığına işaret eder. Marjın zaman içinde artması ya da azalması da en az seviyesi kadar önemlidir.
Şirketin satışlarının ve kârının zaman içinde, genelde yıldan yıla ne kadar arttığına bakılır. Büyüyen bir şirket gelecekte daha çok kâr üretme potansiyeli taşır. Ama büyümenin kalitesi de önemlidir: Büyüme kârlı mı, yoksa aşırı borçlanarak mı sağlanıyor? Kârsız ya da borçla finanse edilen büyüme, göründüğü kadar değerli olmayabilir.
İyi bir şirket bulmak yetmez. O şirketi çok pahalıya almak da kötü bir yatırım olabilir. Değerleme oranları, bir şirkete ödenen fiyatı onun ürettiği değerle karşılaştırarak fiyatın makul olup olmadığını gösterir. En sık kullanılanlar şunlardır.
Şirketin piyasa değerininŞirketin borsadaki toplam değeridir, yani hisse fiyatı ile dolaşımdaki hisse sayısının çarpımı. yıllık net kârına oranıdır. Kısaca, şirketin bir yıllık kârının kaç katını ödediğinizi gösterir.
Düşük F/K, hissenin görece ucuz olabileceğine işaret eder. Ama dikkat: Düşük F/K her zaman fırsat demek değildir. Bazen bir hissenin F/K'sı düşüktür çünkü piyasa şirketin geleceğini kötü görmektedir. Buna değer tuzağıUcuz görünen ama aslında geleceği zayıf olduğu için ucuz olan, alındıktan sonra düşmeye devam edebilen hissedir. denir. Ayrıca zarar eden bir şirkette F/K anlamsız hale gelir.
Firma değeri, şirketin piyasa değerine net borcunu eklemekle bulunur. FAVÖKFaiz, amortisman ve vergi öncesi kârdır. Şirketin esas faaliyetlerinden ürettiği kârı, finansman ve muhasebe etkilerinden arındırarak gösterir. ise şirketin esas faaliyet kârına amortisman gibi nakit çıkışı yaratmayan giderlerin geri eklenmiş halidir. Bu oran borcu da hesaba kattığı için, yüksek borçlu şirketlerde ve farklı şirketleri birbiriyle karşılaştırırken F/K'dan daha adil bir ölçüdür. Düşük FD/FAVÖK, görece ucuz bir şirkete işaret eder.
Şirketin piyasa değerinin defter değerineŞirketin varlıklarından borçları çıkarıldığında kalan özsermayedir. Yani şirketin kağıt üzerindeki net değeridir. oranıdır. PD/DD'nin 1'in altında olması, piyasanın şirketi defterdeki net varlığının altında fiyatladığını gösterir. Bu oran, banka, sigorta ve gayrimenkul yatırım ortaklığı gibi varlık ağırlıklı sektörlerde daha anlamlıdır.
Bir şirket kârlı olsa bile aşırı borçluysa kırılgandır. Borçluluğu ölçmenin yaygın yollarından biri net borcun FAVÖK'e oranıdır. Bu oran, şirketin net borcunu kabaca kaç yıllık FAVÖK ile kapatabileceğini gösterir.
Düşük bir oran, şirketin borcunu rahatça çevirebildiğini anlatır. Yüksek bir oran ise faiz artışlarına ve kötü dönemlere karşı kırılganlığa işaret eder. Aşırı borç, iyi bir şirketi bile zor durumda bırakabilir, bu yüzden borçluluk her zaman kontrol edilmesi gereken bir kalemdir.
Temettü verimi, bir hissenin yıllık temettüsünün fiyatına oranıdır. Hisseye koyduğunuz paranın yüzde kaçını yıl içinde nakit temettü olarak geri aldığınızı gösterir. Düzenli gelir isteyen yatırımcılar için önemlidir. Ancak yüksek temettü verimi her zaman iyi değildir, şirketin bu temettüyü sürdürülebilir biçimde ödeyip ödeyemediğine bakmak gerekir.
Bu oranların hiçbiri tek başına bir anlam taşımaz. Bir oran ancak karşılaştırmayla değer kazanır: Aynı sektördeki diğer şirketlerle ve şirketin kendi geçmiş dönemleriyle. Bir sektörde normal sayılan bir F/K, başka bir sektörde pahalı olabilir.
Bir diğer tehlike, rakamların yanıltabilmesidir. Tek seferlik bir gelir, örneğin bir varlık satışı ya da kur farkı kazancı, kârı geçici olarak şişirebilir ve F/K'yı olduğundan düşük, yani şirketi olduğundan ucuz gösterebilir. Bu yüzden bir orana bakarken arkasındaki kârın kalıcı mı geçici mi olduğunu sorgulamak gerekir.
Aşağıdaki tablo, kullanılabilecek oranların tamamını değil, en sık karşılaşılan bazı yaygın metrikleri özetler. Bunların dışında başka birçok oran da vardır.
| Oran | Ne ölçer | Nasıl bakılır |
|---|---|---|
| ROIC | Sermaye başına üretilen kâr | Yüksek olması sermayenin verimli kullanıldığını gösterir |
| Net kâr marjı | Satıştan kalan net kâr | Yüksek ve istikrarlı olması iyi |
| Büyüme | Satış ve kârın artışı | Pozitif ve sürdürülebilir olması iyi |
| F/K | Fiyatın yıllık kâra oranı | Düşük görece ucuz olabilir, değer tuzağına dikkat |
| FD/FAVÖK | Borç dahil değerin FAVÖK'e oranı | Düşük görece ucuz, kıyaslamada daha adil |
| PD/DD | Fiyatın özsermayeye oranı | Düşük ucuz olabilir, varlık ağırlıklı sektörlerde anlamlı |
| Net borç / FAVÖK | Borcun kârla kapanma süresi | Düşük sağlam, yüksek kırılgan |
| Temettü verimi | Fiyata göre yıllık temettü | Yüksek gelir demek, sürdürülebilirliğe bak |
Bütün bu oranları öğrendiniz. Ama asıl soru şimdi başlıyor: Hangisi daha önemli? Önce neye bakmalı? Birini diğerine nasıl tartmalı? Üstelik bunu tek bir şirket için değil, borsadaki yüzlerce şirket için, her ay, duygulara kapılmadan ve tutarlı biçimde yapmak gerekir. İşin asıl zor kısmı budur.
Vortex Fundamentals'ın 8 Horsemen ve Vortex Alpha sistemleri tam bunu otomatikleştirir: Yüzlerce şirketi her ay bu tür temel analiz ölçütleriyle eler, en güçlü görünenleri sıralayıp listeler.