Modül 1 · Para ve Ekonominin Temelleri·Okuma süresi: ~6 dk
Her ürün aynı tür piyasada satılmaz. Bir domates üreticisinin fiyat üzerindeki gücüyle, bir doğalgaz şirketinin gücü çok farklıdır. Piyasalar, içlerindeki satıcı sayısına ve rekabetin derecesine göre dört temel türe ayrılır.
Bu derste ne öğreneceksiniz
Piyasaların satıcı sayısına göre nasıl dört türe ayrıldığını
Her piyasa türünde fiyatı esas olarak kimin belirlediğini
Bir tüketici olarak hangi piyasada daha güçlü, hangisinde daha zayıf olduğunuzu
Rekabet bir çizgi gibidir
Piyasaları anlamanın en kolay yolu, onları bir çizgi üzerinde düşünmektir. Çizginin bir ucunda çok sayıda satıcının kıyasıya rekabet ettiği piyasalar vardır. Diğer ucunda ise tek bir satıcının hâkim olduğu piyasalar. Satıcı sayısı azaldıkça rekabet azalır, fiyatı belirleme gücü de alıcıdan satıcıya geçer.
Aşağıdaki dört türü soldan sağa, en rekabetçiden en az rekabetçiye doğru inceleyin. Bir tür seçin, ayrıntılarını görün.
Piyasa spektrumu
Bir tür seçin. Spektrumda yeri işaretlensin, altında ayrıntıları açılsın.
Tam rekabet
Satıcı sayısı
Ürün
Fiyat gücü
Gerçek hayat örneği
Spektrumun solundan sağına gittikçe satıcı sayısının azaldığına, fiyat gücünün ise satıcıya doğru kaydığına dikkat edin. Bu, fiyatın neden bazı piyasalarda düşük ve istikrarlı, bazılarında ise yüksek ve dayatılmış olduğunu açıklar.
Bu neden sizin için önemli?
Bir tüketici olarak en güçlü olduğunuz yer tam rekabet piyasasıdır. Çok seçenek vardır, beğenmezseniz başka satıcıya gidersiniz, bu da fiyatları düşük tutar. En zayıf olduğunuz yer ise tekeldir. Alternatif olmadığı için fiyatı kabul etmekten başka şansınız kalmaz.
Bu yüzden bir ürün veya hizmet alırken kendinize şunu sorun: Bu piyasada gerçekten seçeneğim var mı? Cevabı bilmek hem bütçenizi korur hem de sizi daha bilinçli bir tüketici yapar.
Özetle
Piyasalar satıcı sayısına göre dörde ayrılır: tam rekabet, tekelci rekabet, oligopol ve tekel.
Satıcı sayısı azaldıkça rekabet azalır, fiyatı belirleme gücü satıcıya geçer.
Tüketici olarak en güçlü olduğunuz yer tam rekabet, en zayıf olduğunuz yer tekeldir.
Mini test
Üç kısa soru, cevabınıza anında geri bildirim alırsınız.
1. Bir piyasada satıcı sayısı azaldıkça ne olur?
2. Tek bir satıcının olduğu ve alternatifin bulunmadığı piyasa türü hangisidir?
3. Bir tüketici olarak fiyatlar açısından en avantajlı olduğunuz piyasa hangisidir?