Hisse senedi, bir şirkete ortak olmanızı sağlayan bir yatırım aracıdır. Bir hisse aldığınızda, o şirketin küçük bir parçasının sahibi olursunuz. Bu derste hisse senedinin ne olduğunu, nasıl getiri sağladığını, risklerini ve nasıl alınıp satıldığını göreceğiz.
Bu derste ne öğreneceksiniz
Bir hisse senedi aldığınızda tam olarak neye sahip olduğunuzu
Hissenin iki getiri kaynağını, temettü ve sermaye kazancını
Hissenin risklerini ve hisse alım satımının nasıl yapıldığını
Bir hisse aldığınızda neye sahip olursunuz?
Bir şirketin sermayesi, eşit parçalara bölünmüştür. Bu parçaların her birine pay, yani hisse senedi denir. Bir hisse aldığınızda, o şirketin küçük de olsa bir ortağı olursunuz. Şirketin yüz binlerce payı varsa ve siz bunlardan birkaçını aldıysanız, şirketin o oranda sahibisiniz.
Ortak olarak iki temel hakkınız doğar. Birincisi, şirket kâr eder ve bu kârı dağıtmaya karar verirse, payınıza düşeni alırsınız. İkincisi, şirket değer kazandıkça elinizdeki payın değeri de artar. Bazı paylar size genel kurulda oy hakkı da verir.
Önemli bir koruma da şudur: Sorumluluğunuz koyduğunuz parayla sınırlıdır. Şirket batarsa en fazla yatırdığınız parayı kaybedersiniz, şirketin borçlarından kişisel olarak sorumlu tutulmazsınız.
Şirketler neden hisse satar?
Şirketler büyümek, yatırım yapmak ya da borçlarını azaltmak için paraya ihtiyaç duyar. Bu parayı iki yoldan bulabilir: Borçlanarak, yani kredi çekerek ya da tahvil çıkararak, veya ortak alarak, yani hisse satarak.
Bir şirket paylarını ilk kez halka sattığında buna halka arzBir şirketin paylarını ilk kez halka açıp borsada satışa sunmasıdır. İngilizcesi IPO olarak bilinir. denir. Bu işlem birincil piyasada gerçekleşir ve toplanan para doğrudan şirkete gider. Halka arzdan sonra bu paylar borsada yatırımcılar arasında alınıp satılır. Buna ikincil piyasa denir. İkincil piyasada para artık şirkete değil, payı satan yatırımcıya gider. Günlük borsa işlemlerinin neredeyse tamamı ikincil piyasada olur.
Şirketlerin halka pay satabilmesi Sermaye Piyasası Kurulu'nun, yani SPK'nın iznine ve denetimine tabidir. Bu, sürecin belirli kurallar içinde yürümesini sağlar.
Hisseden nasıl kazanırsınız?
Hisse senedinin iki getiri kaynağı vardır. Toplam getiriniz bu ikisinin toplamıdır.
TemettüŞirketin elde ettiği kârdan, pay sahiplerine dağıttığı kısımdır. Kâr payı olarak da bilinir. (kâr payı): Şirket kâr eder ve bunu ortaklarına dağıtmaya karar verirse, payınıza düşen kısmı nakit olarak alırsınız. Her şirket temettü dağıtmaz. Bazıları kârını büyümek için yeniden yatırıma yönlendirir.
Sermaye kazancıHisseyi aldığınız fiyattan daha yüksek bir fiyata satarsanız, aradaki olumlu fark sermaye kazancınızdır. (fiyat artışı): Hisseyi aldığınızdan daha yüksek bir fiyata satarsanız, aradaki fark kazancınız olur. Tersine fiyat düşerse, o hisseyi zararına satarsınız.
Fiyat nasıl belirlenir?
Bir hissenin fiyatı, o an piyasadaki alıcı ve satıcı emirlerinin eşleşmesiyle, yani arz ve talep ile oluşur. Bir yatırımcı 50 liradan almak isterken başka bir yatırımcı 50 liradan satmaya razıysa, işlem 50 liradan gerçekleşir. Alıcılar daha istekliyse fiyat yükselir, satıcılar baskınsa fiyat düşer.
Fiyatı etkileyen başlıca etkenler şunlardır: Şirketin performansı (kâr, büyüme, yeni projeler), genel ekonomik gelişmeler (faiz, enflasyon, kur, krizler), sektördeki haberler ve yatırımcıların geleceğe dair beklentileri. Bu yüzden fiyatlar sürekli hareket eder.
Hisse senedi riskli midir?
Evet, risklidir. Hisse fiyatları sürekli dalgalanır ve bu dalgalanma bazen sert olur. Riskleri iki ana başlıkta düşünmek, neyi kontrol edebileceğinizi anlamanıza yardımcı olur.
Sistematik risk (piyasa riski): Tüm piyasayı birden etkileyen risktir. Faiz artışı, ekonomik kriz, savaş ya da sert bir döviz hareketi gibi gelişmeler, en sağlam şirketlerin bile fiyatını aşağı çeker. Bu riski çeşitlendirmeyle yok edemezsiniz, çünkü her şeyi aynı anda etkiler.
Sistematik olmayan risk (şirkete özgü risk): Tek bir şirkete ya da sektöre özgü risktir. Kötü bir yönetim kararı, zarar eden bir bilanço ya da bir şirketin iflası buna örnektir. İyi haber şu ki, bu riski çeşitlendirmeyle büyük ölçüde azaltabilirsiniz.
VolatiliteBir varlığın fiyatının ne kadar sert ve hızlı dalgalandığını anlatan terimdir. Yüksek volatilite, fiyatın kısa sürede çok inip çıkması demektir. (oynaklık): Fiyatın kısa sürede sert inip çıkmasıdır. Paraya acil ihtiyaç duyduğunuz anda fiyat düşükteyse, zararına satmak zorunda kalabilirsiniz. Küçük şirketler genelde daha volatildir.
Bu risklerin tamamını sıfırlayamazsınız. Sistematik riski, yani piyasanın genel riskini yok edemezsiniz. Ama sistematik olmayan riski, yani şirkete özgü riski iki yolla azaltabilirsiniz. Birincisi çeşitlendirmedirParanızı tek bir hisseye değil, farklı şirketlere ve sektörlere dağıtmaktır. Biri kötü giderse, diğerleri zararı dengeleyebilir., yani paranızı tek bir hisseye değil farklı şirket ve sektörlere yaymaktır. İkincisi, aldığınız şirketi gerçekten tanımaktır: Ne iş yaptığını, kâr edip etmediğini, borcunun ne durumda olduğunu bilmek. Kötü bir şirketten en baştan uzak durmak, en etkili risk yönetimidir.
Hisseyi nasıl alıp satarsınız?
Hisse almak için önce bir yatırım hesabı açmanız gerekir. Bu hesabı SPK tarafından yetkilendirilmiş bir aracı kurum ya da banka üzerinden açarsınız. Buradaki en kritik nokta, kurumun gerçekten yetkili olmasıdır.
Dolandırıcılığa dikkat: SPK tarafından yetkilendirilmemiş kişi ya da kurumlar dolandırıcı olabilir. Bir kurumun yetkili olup olmadığını SPK'nın ya da Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği'nin resmî kayıtlarından teyit edebilirsiniz. Yüksek ve garantili getiri vaat eden hiçbir yere para vermeyin.
Uygunluk testi: Hesap açarken size bir uygunluk testi uygulanır. Bu test eğitiminizi, yatırım tecrübenizi ve risk tercihinizi ölçerek risk profilinizi belirler.
İşlem maliyeti: Her alım ve satımda aracı kurumunuza komisyon ödersiniz. Bu oran kuruma göre değişir ve sık işlem yapıyorsanız getirinizi ciddi şekilde aşındırabilir. Şunu da unutmayın: Kurumların yayınladığı al-sat tavsiyeleri çoğu zaman sizi sürekli işlem yapmaya yönlendirir, oysa her işlem o kuruma komisyon kazandırır.
T+2 takasİşlem günü artı iki iş günü. Hisseyi sattığınızda satış bedelinin nakit olarak çekilebilir hale gelmesi iki iş günü sürer.: Bir hisseyi sattığınızda, satış bedelini nakit olarak çekmek için iki iş günü beklersiniz. Ancak çoğu aracı kurum, netleştirme sayesinde aynı gün o tutarla başka bir hisse almanıza izin verir. Yani parayı çekemezsiniz ama yeni bir alımda hemen kullanabilirsiniz. Riskli sayılan bazı paylarda (brüt takas) bu istisna geçerli değildir, orada nakdin hazır olması gerekir.
Özetle
Hisse senedi, bir şirkete ortak olmaktır. Bir pay aldığınızda şirketin küçük bir parçasının sahibi olursunuz ve sorumluluğunuz koyduğunuz parayla sınırlıdır.
İki getiri kaynağı vardır: Temettü (şirketin dağıttığı kâr payı) ve sermaye kazancı (payın fiyatının artması).
Risk iki türlüdür: Sistematik risk (piyasanın geneli, çeşitlendirmeyle yok edilemez) ve sistematik olmayan risk (şirkete özgü, azaltılabilir).
Sistematik olmayan riski azaltmanın iki yolu vardır: Farklı şirket ve sektörlere çeşitlendirmek ve aldığınız şirketi gerçekten tanımak, yani ne iş yaptığını, kârlılığını ve borcunu bilmek.
İşlem için SPK yetkili bir aracı kurum kullanın, dolandırıcılardan uzak durun, komisyon ve T+2 takas süresini hesaba katın.
Asıl soru: Hangi hisse?
Buraya kadar hissenin ne olduğunu ve nasıl çalıştığını gördük. Ama işin zor kısmı şu: Borsada yüzlerce şirket var, hangisini alacaksınız?
Vortex Fundamentals’ın 8 Horsemen ve Vortex Alpha sistemleri tam bu işi yapar: Yüzlerce şirketi her ay temel analizle eler, en güçlü görünenleri listeler.
Bu içerik genel bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Hisse senedi yatırımı anapara kaybı riski taşır, geçmiş performans gelecekteki getirinin garantisi değildir. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve risk profilinize göre, gerekirse lisanslı bir danışmana danışarak verin.
Mini test
Üç kısa soru, cevabınıza anında geri bildirim alırsınız.
1. Bir hisse senedi aldığınızda ne elde edersiniz?
2. Hisse senedinin iki temel getiri kaynağı nedir?
3. Hisse yatırımında riski azaltmanın temel yolu nedir?