Ücretsiz Eğitimler›Modül 5: Yatırım Ürünleri›Vadeli Mevduat
Yatırım yolculuğunun ilk durağı genellikle vadeli mevduattır, çünkü en tanıdık ve en düşük riskli araçtır. Parayı belirli bir süre bankaya kilitlersiniz, banka da size faiz öder. KKTC'de mevduat yalnızca Türk Lirası ile değil, döviz olarak da, özellikle İngiliz Sterlini ile yaygın biçimde tutulur. Bu derste mevduatın nasıl çalıştığını ve asıl önemli sorunun faiz oranı değil, enflasyon sonrası reel getiri olduğunu göreceksiniz.
Vadeli mevduat, paranızı önceden belirlenen bir süre boyunca bankada tutmanız karşılığında faiz kazandığınız bir üründür. Bu süreye vadeParanızı bankada tutmayı kabul ettiğiniz süre. Vade dolduğunda anaparanız ve faiziniz hesabınıza geçer. denir. Vade dolana kadar paraya dokunmamayı kabul edersiniz, banka da bu kesinlik karşılığında hesabınıza faiz verir. Faiz vade sonunda anaparanıza eklenir.
Mevduat düşük riskli kabul edilir, çünkü getiriniz önceden bellidir ve belirli bir tutara kadar resmî mevduat güvencesi kapsamındadır, bunun ayrıntısını aşağıda göreceksiniz. Ancak iki önemli sınırı vardır. Vade dolmadan paranızı çekerseniz, yani hesabı erken bozarsanız, faizinizin tamamını ya da büyük kısmını kaybedersiniz. Ayrıca kazandığınız faiz çoğu zaman sizi enflasyona karşı ancak başa baş getirir.
KKTC'de mevduat hem Türk Lirası hem de döviz olarak tutulabilir. İkisi arasındaki seçim, aslında faiz ile istikrar arasında bir dengedir.
Türk Lirası mevduatı genellikle yüksek faiz sunar. Ama bu yüksek faizin sebebi de yüksek enflasyondur. Nominal olarak büyük bir kazanç görürsünüz, fakat alım gücünüz aynı oranda büyümeyebilir.
Döviz mevduatı, özellikle Sterlin, Dolar ya da Euro, çok daha düşük faiz verir. Buna karşılık bu para birimleri Türk Lirası karşısında zaman içinde değer kazanma eğilimindedir, yani yerel paranın değer kaybına karşı koruma sağlar. KKTC'de Sterlin mevduatın yaygın olmasının başlıca sebebi budur. İnsanlar düşük faize razı olur, çünkü birikimlerini daha istikrarlı bir para biriminde tutmayı tercih eder.
Bir mevduatın iyi olup olmadığını faiz oranına bakarak anlayamazsınız. Önemli olan, faizin enflasyonu geçip geçmediğidir. Buna reel getiriEnflasyon sonrası getiri. Yani paranızın nominal artışından değil, alım gücünüzün gerçekte ne kadar değiştiğinden bahseder. denir.
Yıllık %45 faiz veren bir TL mevduatı, enflasyon %40 ise size reel olarak yalnızca küçük bir kazanç bırakır. Yıllık %4 faiz veren bir Sterlin mevduatı, o para biriminin enflasyonu %3 ise yine küçük bir reel kazanç sağlar. Yüksek nominal faiz tek başına daha iyi anlamına gelmez. Aşağıdaki araçla bunu kendiniz görebilirsiniz.
Kazandığınız mevduat faizinden devlet bir vergi keser, buna stopaj denir. Banka faizi hesabınıza geçirirken bu kesintiyi yapar, yani elinize brüt faiz değil, stopaj sonrası net faiz geçer. Bu yüzden reel getiriyi hesaplarken brüt faizi değil, net faizi dikkate almalısınız.
KKTC'de gerçek kişiler için mevduat faizi stopaj oranları şöyledir: Türk Lirası mevduat faizinde 6 aya kadar (6 ay dahil) %17,5, daha uzun vadelerde %15. Döviz mevduat faizinde ise vade fark etmeksizin %18. Devlet tahvili faizlerinde stopaj %0'dır, bu da onları mevduata göre vergi açısından avantajlı kılar, sonraki derste buna döneceğiz.
Para birimini seçin, anaparanızı, faizi, vadeyi ve o para biriminin enflasyonunu girin. Vade sonundaki tutarı ve asıl önemlisi, enflasyon sonrası reel getiriyi görün.
Döviz mevduatında reel getiriyi, o para biriminin kendi enflasyonuna göre hesaplarız. Ama harcamalarınızı Türk Lirası ile yapıyorsanız, sonucunuzu bir de kur belirler.
Sterlin tutarsanız ve Türk Lirası değer kaybederse, Sterlininiz TL cinsinden daha çok para eder, kazançlı çıkarsınız. Tersine, Türk Lirası beklenmedik biçimde değer kazanırsa, döviz mevduatınız TL cinsinden geride kalabilir. Yani döviz mevduatı, yerel para riskine karşı koruma sağlarken kendi kur riskini de beraberinde getirir. Bu risk iki yönlü çalışır, ama uzun vadede istikrarlı para birimleri çoğu zaman yüksek enflasyonlu yerel paraya göre alım gücünü daha iyi korur.
Mevduatın düşük riskli olmasının bir sebebi de devlet güvencesidir. Banka batsa bile, belirli bir tutara kadar mevduatınız resmî bir fon tarafından güvence altındadır. Ancak bu güvence sınırlıdır ve ülkeye göre değişir.
Şu an KKTC'de, gerçek kişilere ait tasarruf mevduatı her bir hesap için 20.000 Euro'ya kadar (anapara ve faiz toplamı) güvence altındadır. Bu güvenceyi KKTC Merkez Bankası bünyesindeki Tasarruf Mevduatı Sigortası ve Finansal İstikrar Fonu, 32/2009 sayılı yasa kapsamında sağlar. Türkiye'de ise güvence Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından verilir ve 2026 yılı için kişi başına her bankada 1.200.000 Türk Lirasına kadardır, TL, döviz ve altın hesaplarını kapsar.
Pratik sonuç: Çok büyük bir tutarı tek bir bankada, tek bir hesapta toplamak yerine güvence sınırını göz önünde bulundurmak, banka riskine karşı sizi korur.